Phiên xét xử đầu năm tại TAND Hà Nội đã làm nóng dư luận khi ba lãnh đạo cấp cao của Z Holding phải hầu tòa với loạt cáo buộc nghiêm trọng liên quan đến nhãn hiệu HIUP. Tâm điểm tranh luận không chỉ là số tiền thu lợi lên đến hàng nghìn tỷ đồng, mà còn là câu hỏi: sản phẩm thiếu, sai thành phần có bị xem là sữa giả theo quy định pháp luật thực phẩm hay không.
Lãnh đạo Z Holding khai gì về HIUP?
Là người trả lời thẩm vấn đầu tiên, ông Hoàng Quang Thịnh – Chủ tịch HĐQT Z Holding – khẳng định các dòng sữa HIUP “không chứa chất độc hại”. Theo lời khai, chính gia đình ông, gồm hai con nhỏ và nhiều người thân, đã sử dụng sản phẩm này trong nhiều năm. Ông Thịnh cho rằng sai phạm, nếu có, chỉ nằm ở việc hàm lượng dinh dưỡng chưa đạt hoặc ghi nhãn chưa chính xác, chứ không phải hành vi cố ý đầu cơ lợi nhuận.
Ông khai, Z Holding như một hệ sinh thái bán hàng online rộng lớn với 4 công ty cổ phần, 19 công ty đứng tên chủ nhãn, bán hàng online. Ngoài ra còn có 26 hệ thống bán hàng, 208 nhóm bán hàng, 179 hộ kinh doanh cá thể trực tiếp bán hàng cho người tiêu dùng. Mạng lưới này giúp HIUP trở thành thương hiệu quen thuộc trong phân khúc thực phẩm bổ sung, nhưng cũng khiến việc kiểm soát chất lượng gặp nhiều lỗ hổng.
Trước năm 2023, Z Holding chủ yếu đặt gia công tại các nhà máy đối tác để sản xuất sản phẩm dinh dưỡng và thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt. Sau đó ban lãnh đạo quyết định thành lập Nature Made nhằm tự xây dựng nhà máy, với mục tiêu chủ động kiểm soát công thức sữa HIUP và các sản phẩm khác.
Tuy nhiên, ông Thịnh thừa nhận bản thân không có chuyên môn sâu về sản xuất sữa, nên đã giao phó trách nhiệm cho đội ngũ kỹ thuật tại Nature Made. Tháng 10/2024, khi được báo cáo “có vài sản phẩm không đạt”, lãnh đạo này nói đã vô cùng bất ngờ và lập tức ra chỉ đạo: dừng các lô lỗi, đăng ký lại thành phần cho đúng giấy phép công bố, không đặt nặng việc giữ hương vị.
Tranh luận gay gắt tại phiên tòa
Chủ tọa đặt câu hỏi trực diện về việc công ty vẫn xuất bán thêm hơn 100.000 lon HIUP sau khi biết tình trạng không đạt chuẩn. Ông Thịnh giải thích đây là “đơn hàng đặc cách cuối cùng” trong lúc chờ thủ tục đăng ký lại. Ông dẫn chứng từng chấp nhận giảm sản lượng, đầu tư hệ thống máy móc hàng tỷ đồng để nâng cao chất lượng sữa HIUP, nhằm phủ nhận động cơ bất chấp lợi nhuận.
Dù vậy, hội đồng xét xử nhấn mạnh rằng theo quy định, hàng giả là thực phẩm không nhất thiết phải có độc tính. Chỉ cần sản phẩm không đúng với công bố về thành phần, hàm lượng hoặc nguồn gốc đã đủ yếu tố cấu thành vi phạm nhãn hiệu và gian dối đối với người mua.
VKS cho rằng các công ty thuộc Z Holding đã bán ra thị trường hơn 4,2 triệu lon, hộp, gói của 22 loại sản phẩm giả, thu 2.018 tỷ đồng. Đơn giá tính theo giá bán trung bình của từng sản phẩm. Lợi nhuận trước thuế thu nhập doanh nghiệp là 319 tỷ đồng.
Tiền thu được, Thịnh hưởng lợi 63,2 tỷ đồng, hai phó giám đốc Văn Minh hưởng 46 tỷ, còn Khắc Minh nhận 40 tỷ. Số còn lại chia cho những người khác và trích vào các loại quỹ của Công ty Z Holding.
Ngoài ra, các bị cáo còn đối mặt tội danh che giấu hơn 7.825 tỷ đồng doanh thu thực tế, gây thiệt hơn 1.633 tỷ đồng về thuế cho Nhà nước; rửa tiền 83 tỷ đồng dưới vỏ bọc là các giao dịch núp bóng quỹ đầu tư, mua bán cổ phần và bất động sản. Ông Thịnh cúi đầu thừa nhận chủ trương dùng hai sổ là sai, nhưng lý giải nguyên nhân do doanh nghiệp phát triển quá nhanh, tri thức quản trị không theo kịp.
Bài học cho ngành sữa và Startup Việt
Vụ án HIUP cho thấy thị trường sữa dinh dưỡng đang chịu sức ép lớn về minh bạch. Người tiêu dùng ngày càng đòi hỏi sản phẩm phải đúng công thức đã đăng ký, còn các startup thực phẩm phải hiểu rằng trách nhiệm pháp lý gắn liền với từng lon sữa bán ra.
Với những doanh nghiệp như Z Holding, việc thiếu năng lực kiểm soát tại nhà máy tự sản xuất có thể dẫn đến hệ quả nặng nề hơn cả thời kỳ gia công. Cam kết “sản phẩm không độc hại” là chưa đủ; điều cốt lõi là tính trung thực của ghi nhãn HIUP và sự tuân thủ tiêu chuẩn kế toán.
Phiên tòa vẫn đang tiếp diễn và được theo dõi sát sao bởi có thể tạo tiền lệ quan trọng cho việc xác định thế nào là sữa giả trong kỷ nguyên bán hàng số.
